طیفور بایزید بسطامی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 3 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف 261 ق)، عارف. ملقب به سلطان العارفین. وى از شگفتیهاى تاریخ تصوف ایران و اسلام است. اصل او از اسفراین بود و ساكن بسطام، و گویند جدش گبر بود. بایزید بعد از مدتها سیاحت و ریاضت كشیدن به بسطام بازآمد و بیشتر عمر خود را در آنجا گذرانید و در همان جا درگذشت. مقبره‏اش امروز از زیارتگاههاى صوفیان و مردان خداست. بایزید معتقد به وحدت وجود و قائل به فنا بود، و پیروان او را طیفوریه یا بسطامیه مى‏گویند. وى شخصا اثرى از خود به جا نگذاشته است اما سخنان او را پیروان و مریدانش گردآورده‏اند، و قریب به پانصد گفته و شطح از وى به ما رسیده است. محمد بن منور نقل مى‏كند كه بایزید سقاى حضرت امام صادق بوده است، این نكته در میان قدما شهرت و نوعى تواتر داشته است. در بعضى كتب از قبیل «شرح مواقف» آمده كه ابویزید امام را ندیده و زمان او را درك نكرده، بلكه به فاصله زمانى زیاد متأخر از آن حضرت بوده است. از معاصران، مرحوم علامه قزوینى نیز به این امر معتقد است كه با توجه به سال وفات او و امام بعید به نظر مى‏رسد كه بایزید سقایى امام را كرده باشد. دكتر زرین‏كوب نیز در كتاب «جستجو در تصوف» به این امر اشاره كرده است و دكتر شفیعى كدكنى در تعلیقات «اسرار التوحید» مى‏نویسد كه: «تصور بنده بر این است كه سال 161 ق، احتمالا صورت تحریف شده‏ى 261 ق است یا سال ولادت اوست بخصوص كه از قدما هیچ كس دیگر به این سال اشارتى نكرده است». بایزید یكى از سلاطین سبعه به شمار مى‏رود، در اسرار حقایق نظرى نافذ و جدى بلیغ داشت و دایم در مقام قرب و هیبت بود، و روایات او در احادیث عالى بود. او از نزدیكان احمد خضرویه و ابوحفص حداد و یحیى بن معاذ بوده، شقیق بلخى را نیز دیده است. وى همچنین از شاگردان كردى بوده است.[1] بایزید طیفور بن عیسى بن آدم بن عیسى بن على بن سروشان بسطامى معاصر با حضرت صادق مصدق امام ششم بوده و صوفیه او را سلطان‏العارفین میدانند. مدح و قدح او در كتب رجالى و تواریخ مسطور است كه اینجا مورد آن نیست و اختلاف در تاریخ فوت او نیز بسیار است از اشعار منسوب باو ابیات ذیل است: اى عشق تو كشته عارف و عامى را سوداى تو گم كرده نكو نامى را ذوق لب میگون تو آورده برون از صومعه بایزید بسطامى را و نیز گوید گر قرب خدا میطلبى دل‏جو باش اندر پس و پیش خلق نیكوگو باش خواهى كه چو صبح صادق الوعد شوى خورشید صفت با همه كس یكرو باش خواهى كه رسى بكام بردار دو گام یك گام ز دنیا و دگر گام ز كام نیكو مثلى شنو ز پیر بسطام از دانه طمع ببر كه رستى از دام بایزید دوم. ملا ابومحمد بن عنایت‏الله بسطامى از اولاد و احفاد ابویزید طیفور فوق و او نیز بتصوف مایل و به ابویزید ثانى معروف و در اكثر مؤلفات خود با خط خودش بایزید عنایت‏الله بسطامى نوشته و اسم اصلى خود (ابومحمد) را ذكر نمیكرده است. و بهمین جهت در ریاض العلماء هم در حرف (ب) ابجد بعنوان بایزید بشرح حال او پرداخته است. تألیفات وى از این قرار است: 1- اجوبه المسائل المستطرفه الكلامیه والعرفانیه و غیر هما بفارسى. 2- القضاء والقدر. 3- معراج التحقیق.